{"id":2081,"date":"2026-02-15T09:40:26","date_gmt":"2026-02-15T08:40:26","guid":{"rendered":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/?p=2081"},"modified":"2026-02-15T09:40:28","modified_gmt":"2026-02-15T08:40:28","slug":"sto-se-dogodi-kad-iskljucimo-algoritme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/2026\/sto-se-dogodi-kad-iskljucimo-algoritme\/","title":{"rendered":"\u0160to se dogodi kad isklju\u010dimo algoritme?"},"content":{"rendered":"\n

Kao edukatori i roditelji, godinama raspravljamo o utjecaju ekrana na kognitivne sposobnosti i \u010ditala\u010dku pismenost mladih. \u010cesto se te rasprave svode na teoriju ili anegdotalne dokaze. No, nedavni zakonodavni potezi u Australiji pru\u017eili su nam opipljive podatke i svojevrsnu “sociolo\u0161ku studiju u\u017eivo”.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Australija je 2024. usvojila i krajem pro\u0161le godine implementirala Online Safety Amendment<\/em><\/a>, zakon koji je postavio dobnu granicu za pristup dru\u0161tvenim mre\u017eama na 16 godina. Za razliku od ranijih, “mek\u0161ih” poku\u0161aja regulacije, ovaj je potez obvezao tehnolo\u0161ke platforme na strogu verifikaciju dobi, uz prijetnju visokim kaznama (maksimalno do 10 milijuna $).<\/p>\n\n\n\n

\"Konvencija<\/figure>
\n

Zaklju\u010dci koji su oblikovali smjer prijedloga zakona nisu nastali samo \u201codozgo\u201d, iz perspektive institucija i stru\u010dnjaka, nego uz izri\u010ditu preporuku da se mlade uklju\u010di kao ko-kreatore. Odbor je naglasio da sve zna\u010dajke regulatornog okvira koje \u0107e utjecati na djecu i mlade trebaju biti su-dizajnirane s njima, \u0161to prakti\u010dno zna\u010di da djeca nisu tretirana isklju\u010divo kao skupina koju se \u0161titi, nego i kao relevantni sudionici u izradi rje\u0161enja. Time se \u010dlanak 12. Konvencije o pravima djeteta<\/a> prevodi u zakonodavni proces: djeci se daje prilika da izraze stavove o mjerama koje ih izravno poga\u0111aju, a ti se stavovi uklju\u010duju u izradu zaklju\u010daka i preporuka koje usmjeravaju zakon.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Rezultati implementacije zakona postali su vidljivi vrlo brzo. Prema izvje\u0161\u0107ima regulatora<\/a> (eSafety Commissioner<\/em>), u prva dva mjeseca primjene zakona uga\u0161eno je pribli\u017eno 4,7 milijuna korisni\u010dkih ra\u010duna. Ovu brojku treba tuma\u010diti s oprezom \u2013 ona ne predstavlja 4,7 milijuna osoba, ve\u0107 4,7 milijuna profila. S obzirom na to da prosje\u010dan adolescent danas upravlja vi\u0161estrukim digitalnim identitetima (od TikToka do Instagrama), radi se o “\u010di\u0161\u0107enju” digitalnog prostora, a ne o potpunom nestanku populacije s interneta. Ipak, redukcija distrakcija je neosporna.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n

Ono \u0161to je za nas u obrazovanju posebno zanimljivo jest korelacija ovog digitalnog reza s promjenama u potro\u0161a\u010dkim navikama vezanim uz kulturu i slobodno vrijeme. Tr\u017ei\u0161ni podaci ukazuju na zna\u010dajan porast prodaje knjiga za djecu i mlade od oko 20%. Paralelno s time, bilje\u017ei se i rast prodaje dru\u0161tvenih igara i slagalica od 30%.<\/p>\n\n\n\n

Ovi podaci potvr\u0111uju hipotezu o zamjeni vremena (displacement hypothesis<\/em>). Kada se ukloni “beskona\u010dni skrol” i algoritamski poticana dopaminska petlja, potreba za sadr\u017eajem ne nestaje. Mladi i dalje tra\u017ee narativ, zabavu i socijalnu interakciju, ali se u nedostatku digitalne “brze hrane” okre\u0107u onome \u0161to im je dostupno \u2013 knjizi i igri.<\/p>\n\n\n\n

Australski primjer sugerira da kriza \u010ditanja mo\u017eda nije nu\u017eno kriza interesa, ve\u0107 kriza pa\u017enje i dostupnog vremena. Kada se ukloni konstantna digitalna buka, mladi pokazuju da su i dalje spremni za “duboki rad” i uranjanje u tekst. Ovo je va\u017ean podsjetnik za nas u sustavu obrazovanja: tehnologija je izvrstan alat, ali njezin neregulirani utjecaj mo\u017ee istisnuti temeljne kognitivne aktivnosti. Ponekad je rje\u0161enje problema pismenosti manje u kurikularnoj reformi, a vi\u0161e u stvaranju okru\u017eenja \u2013 makar i zakonskim putem \u2013 u kojem knjiga uop\u0107e ima \u0161ansu konkurirati ekranu.<\/p>\n\n\n\n

Vidjet \u0107emo kako \u0107e ovome pitanju pristupiti Sabor i hrvatska Vlada. Trenutno je aktivna peticija<\/a> u kojoj se predla\u017ee regulacija dru\u0161tvenih mre\u017ea za mla\u0111e od 15 godina.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Australija bilje\u017ei prve rezultate nakon zabrane kori\u0161tenja dru\u0161tvenih mre\u017ea za mla\u0111e od 16 godina<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2085,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[9],"tags":[884,63],"class_list":["post-2081","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-istrazivanja","tag-australija","tag-digitalna-pismenost"],"aioseo_notices":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/australija-zabrana-knjige-f.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2081","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2081"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2081\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2090,"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2081\/revisions\/2090"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2081"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2081"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hajdarovic.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2081"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}